การเตรียมความพร้อมอวัยวะที่ใช้ในการพูด: Oral Motor Exercise - บทความแพทย์

บทความโดย
อาจารย์ พรินทร์ สุวรรณัง
เวชศาสตร์การสื่อความหมาย
พัฒนาการมนุษย์ (พัฒนาการเด็ก)

 
เมื่อลูกน้อยอยู่ในวัยอ้อแอ้ เล่นเสียงสูง-ต่ำ นั่นเป็นสัญญาณเริ่มต้นของการอยากจะพูดสื่อสารของลูกน้อย การพัฒนาทักษะการพูดในเด็กต้องอาศัยการทำงานประสานกันของกล้ามเนื้อหลายส่วนในช่องปาก ได้แก่ ริมฝีปาก ลิ้น เพดานอ่อน และขากรรไกร การฝึกกล้ามเนื้อในช่องปาก (Oral Motor Exercise) เป็นเทคนิคสำคัญที่ช่วยส่งเสริมความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และการควบคุมของกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องกับการออกเสียง การเคี้ยว และการกลืน เด็กที่มีปัญหาด้านการพูด เช่น ออกเสียงไม่ชัด (articulation disorder) หรือมีความผิดปกติในการกลืน (dysphagia) อาจได้รับประโยชน์จากการฝึกฝนกล้ามเนื้อในช่องปากเพื่อช่วยพัฒนาและปรับปรุงทักษะดังกล่าว คุณพ่อคุณแม่สามารถส่งเสริมการทำงานของกล้ามเนื้อที่ใช้ในการพูดด้วยวิธีง่ายๆ ดังต่อไปนี้

 

วิธีการฝึกกล้ามเนื้อในช่องปากสำหรับเด็ก

1. การฝึกริมฝีปาก

การเป่าลม: ให้เด็กเป่าฟองสบู่ เป่าลูกโป่ง หรือเป่านกหวีด เพื่อฝึกการควบคุมลมหายใจและความแข็งแรงของริมฝีปาก

การดูด: ใช้หลอดดูดน้ำหรือดูดโยเกิร์ตเพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อริมฝีปากและลิ้น

การยิ้มและจูบอากาศ: ให้เด็กยิ้มกว้างแล้วเม้มปากเป็นรูปจูบสลับกัน เพื่อเพิ่มความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของริมฝีปาก

2. การฝึกลิ้น

การแลบลิ้น: ให้เด็กแลบลิ้นออกมาแล้วพยายามแตะจมูกและคางสลับกัน เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นของลิ้น

 กระตุ้นความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ: สามารถใช้ผ้าก๊อซทำความสะอาดช่องปากแบบสวมนิ้วนวดบริเวณกระพุ้งแก้มทั้งสองข้าง เพื่อกระตุ้นระบบสัมผัสในช่องปาก และเพื่อความสะอาดของช่องปาก

การเลียริมฝีปาก: ให้เด็กใช้ลิ้นเลียรอบริมฝีปากทั้งบนและล่างเป็นวงกลม หรือใช้ผ้าก๊อซสะอาดแตะบริเวณริมฝีปากเพื่อให้เด็กยกลิ้นตาม

3. การฝึกขากรรไกร

การกัดและเคี้ยว: ให้เด็กเคี้ยวอาหารที่มีความเหนียว เช่น หมากฝรั่ง หรือขนมปังแข็ง เพื่อเพิ่มความแข็งแรงของขากรรไกร

การอ้าปากและเม้มปิดปาก: ให้เด็กอ้าปากกว้างค้างไว้สองสามวินาที แล้วเม้มปากช้า ๆ เพื่อฝึกการควบคุมขากรรไกร

4. การฝึกเพดานอ่อนและลำคอ

การออกเสียงพยัญชนะกลุ่ม K และ G: เช่น คะ กะ ช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อเพดานอ่อน

การกลั้วคอ: ให้เด็กๆ ลองกลั้วคอด้วยน้ำเพื่อลดความตึงของกล้ามเนื้อบริเวณลำคอ

 

ประโยชน์ของการฝึก Oral Motor Exercise

• ช่วยให้เด็กออกเสียงได้ชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะเด็กที่มีปัญหาการพูดไม่ชัด
• เพิ่มทักษะการควบคุมการกลืน ป้องกันปัญหาสำลักอาหารในเด็กที่มีความบกพร่องด้านกลืน
• เสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อในช่องปาก ทำให้เด็กสามารถเคี้ยวและกลืนอาหารได้ดีขึ้น
• ช่วยพัฒนาทักษะการใช้เสียงและลมหายใจ ส่งเสริมการออกเสียงที่ถูกต้องและเป็นธรรมชาติ
  
  

การฝึกกล้ามเนื้อในช่องปาก (Oral Motor Exercise) เป็นแนวทางสำคัญในการเสริมสร้างพัฒนาการด้านการพูดและการกลืนของเด็ก การฝึกอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้เด็กสามารถควบคุมกล้ามเนื้อในช่องปากได้ดีขึ้น นำไปสู่การพูดที่ชัดเจนขึ้นและลดปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการกลืน ทั้งนี้ ควรทำกิจกรรมการฝึกให้สนุกสนานและเหมาะสมกับวัยของเด็กเพื่อให้การเรียนรู้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ